A  A  A  A

Radacz (Raddatz)

Położony jest w odległości 10 kilometrów od Szczecinka na zachód i około 2 kilometry od drogi łączącej Szczecinek z Barwicami na południowy zachód. Najwcześniejsze dane o zasiedleniu tej wsi wskazują na wczesne średniowiecze, świadczą o tym znajdujące się tu grodziska. Jedno pochodzi z końca VII wieku. Jest to gród typu nizinnego z rozbudowanym podgrodziem. Drugie zaś grodzisko pochodzi z czasów pełnego średniowiecza. Od 1289 roku teren ten wchodził w skład posiadłości rodu pomorskiego Kleszczów, który uległ germanizacji zmieniając brzmienie nazwiska na von Kleist.

Po raz pierwszy nazwa wsi pojawiła się na dokumencie informującym o pożarze z 1403 roku jako siedziba rodowa linii radeckiej von Kleistów, której założycielem był Voltz Kleist. Potwierdzenie lenna uzyskał od księcia Bogusława, syn Yoltza – Pribislaff Kleist.

Bardzo ciekawe są dzieje tego rodu, zamieszkującego „od zawsze” tereny na styku państwa polskiego i niemieckiego. Z początkiem XV w. „znany był z wypraw łupieżczych na ziemie zakonu krzyżackiego, zamieszkały w ziemi szczecineckiej ród Kleszczów (Klest vel Kleist)”. Z kolei, w roku 1590 w okresie sporów granicznych „Kleist, ówczesny starosta szczecinecki, postanowił podstępem przesunąć granicę ziemi szczecineckiej w głąb ziem polskich. Wrzucił więc do rzeki wpadającej do j. Pile słup graniczny z godłem Rzeszy. Chciał w ten sposób zagarnąć ziemię położoną między j. Pile, Gwdą i dawną granicą polską”.
Dzieje rodu Kleistów były ściśle związane z historią rejencji szczecineckiej prawdopodobnie do połowy XIX wieku. W XVIII wieku był to jeden z bogatszych rodów pomorskich, który posiadał dziewięć wsi.
Około 1888 roku dobra radackie obejmowały 997,43 ha, czysty roczny dochód przez nie przynoszony to 3918 marek.
Radacz był własnością von Kleistów do końca XIX wieku. Na początku XX wieku właścicielem jego był K. Casiner. W roku 1939 i przez okres II wojny światowej, właścicielem wsi pozostawał Willi Moltrecht. Po wojnie mieścił się tu PGR, aż do momentu swojego upadku.
Znajdujący się w Radaczu pałac i park, powstały za sprawą von Kleistów i do końca służyły właścicielom majątku. Park o pow. 3 ha, powstał w XIX wieku w oparciu o zasady stylu krajobrazowego Od zachodu park graniczy z polami uprawnymi i działką kościoła, od południa z zabudową gospodarczą byłego PGR. Pałac wzniesiono w XIX wieku.

W Radaczu znajduje się zabytkowy kościół, wzniesiony metodą szkieletową. Jest to kościół filialny parafii w Parsęcku, w diecezji koszalińsko – kołobrzeskiej. Kościół ten nosi wezwanie Błogosławionego Maksymiliana Marii Kolbego. Konsekrowany został 7 grudnia 1975 roku. Wcześniej w latach 1742\44 – 1945 spełniał rolę zboru protestanckiego, a po roku 1945 do 1975 był używany jako magazyn przez PGR w Radaczu. W stanie kompletnej ruiny został przejęty przez kościół rzymsko-katolicki. Po remoncie oddano go do kultu sakralnego.

Nieznana jest forma ani czas wybudowania pierwszego kościoła w Radaczu. Budowlę o konstrukcji szkieletowej z wieżą wybudowano w latach 1742-1744. Kościół wzniesiony jest we wschodniej części wsi. Jest to teren płaski o kształcie wydłużonego prostokąta. Boki dłuższe tego planu biegną wzdłuż osi północ – południe. Wokół kościoła pierwotnie był cmentarz graniczący z zespołem dworsko – pałacowym.

Obecny kościół został ufundowany przez generała porucznika Henninga Aleksandra von Kleista jako wotum za Wiktorię pod Mollwitz w czasie pierwszej wojny śląskiej (1740 – 1742). Wzniesiony on jest w technice szkieletowej. Pierwotna wieża kościoła była szachulcowa jednak podczas przebudowy powstała nowa ceglana. Obecne wyposażenie kościoła jest w całości współczesne.
Wszystkie elementy wyposażenia prezbiterium i ołtarza głównego oraz nawy datują swoje powstanie w latach nam współczesnych. Brak jest jakichkolwiek akcentów historycznych w wyposażeniu z lat budowy kościoła.
Jedynymi wyjątkami od tej reguły są zachowane w ścianie południowej drzwi z 1744 roku, a także konstrukcja empory z 1744 roku powstała ze złożenia fragmentów wschodniej i północnej empory. Na wieży zlokalizowany jest dzwon neobarokowy powstały w ludwisarni Voss und Sohn w 1891 roku w Szczecinie. Obecnie nie jest on używany z powodu zagrożenia konstrukcji wieży.
Niezaprzeczalnie najbardziej efektownym i pięknym obiektem wyposażenia kościoła przez ponad 200 lat była ambona przerobiona przez von Kleistów z trzech karet Jana III Sobieskiego.
W posiadanie Henninga von Kleista weszły one, gdy to w styczniu 1741 roku wkroczył do Oławy na czele wojsk pruskich. Za zasługi na polu bitwy otrzymał pozwolenie od cesarza Fryderyka II Wielkiego (1740 – 1786) na zabranie wszystkich ruchomości z pałacu i innych pomieszczeń. Piękne karety razem z innymi mobiliami przewieziono do Radacza, do prywatnych dóbr generała.
Od 1945 roku ambona jest eksponatem Muzeum Pałacu w Wilanowie.

W czasie wojen napoleońskich, w Szczecinku mieścił się sztab wojsk pruskich, zaś w Radaczu stacjonowała piechota pruska.

W Radaczu mieszka obecnie 437 osób.

Karety Jana III Sobieskiego

Do roku 1945 w zapomnianym zakątku Pomorza, jak należałoby określić wieś Radacz zaraz po drugiej wojnie światowej, znajdował się niezwykły zabytek. Była nim ambona umiejscowiona w tutejszym, jeszcze zborze protestanckim. Pamiętała ona jak podawała legenda,
wielkiego i okrytego chwałą króla Polski Jana III Sobieskiego, pogromcy Turków spod Wiednia.

Ambona owa służyła w tym kościele przeszło dwieście lat. W latach zaborów była ona miejscem docelowym odwiedzin licznej rzeszy Polaków podróżujących po Pomorzu. Była ona nietytularnym symbolem „polskości” na Pomorzu w tych dniach ciemiężenia narodu polskiego.

Istnieje wiele legend na Pomorzu związanych z osobą Jana III Sobieskiego i jego małżonki Marysieńki. Klasycznym przykładem takiej legendy jest historia radackiej ambony. Według jednej z wersji radackiej legendy, której twórcą miał być najprawdopodobniej sam Henning Aleksander von Kleist, ambona została przerobiona z wozu triumfalnego, który to miał służyć Sobieskiemu do uroczystego wjazdu po uwolnieniu od tureckiej nawały do Wiednia. Inna wersja tej legendy mówi, iż kareta ta była darem wdzięcznych Wiedeńczyków za obronę dla króla polskiego.

Jednak faktem pozostaje, iż dzięki analizie przeprowadzonej przez Żurawską („Ambona z Radacza, czyli rzecz o karetach Jana Sobieskiego” – „Biuletyn Historii Sztuki” R XLIII, nr 3, 1983 r.) można dziś napisać, że nie był to ani wóz ani rydwan triumfalny. Były to trzy karety niezaprzeczalnie pochodzące z oławskiej powozowni Sobieskich. Bardzo bolesnym faktem pozostaje tu świadome zniszczenie reliktów polskich, gdyż von Kleist chcąc zmontować ambonę użył trzech karet, niszcząc ich konstrukcję poprzez przecięcie malowanych części tak, że nie dało się odczytać ich kształtów.

W posiadanie Henninga von Kleista weszły one, gdy to w styczniu 1741 roku do Oławy wkroczył na czele wojsk pruskich. Za zasługi na polu bitwy otrzymał pozwolenie od cesarza Fryderyka II Wielkiego (1740 – 1786) na zabranie wszystkich ruchomości z pałacu i innych pomieszczeń. Piękne karety razem z innymi mobiliami przewieziono do Radacza, do prywatnych dóbr generała.

Jak twierdzi Żurawska, najstarszą znaną w prasie notatką na ten temat jest artykuł z prowincjonalnej gazety ” Neue Pommersche” z 1827 roku. Podawała ona sprzeczne z faktem rzeczywistym informacje i to dzięki niej późniejsze opracowania powielały błędy w niej zawarte.
Przedstawiała ona ambonę jako wóz triumfalny z 1683 roku. Informacja ta była rozszerzana lub tylko wzmiankowana w zależności od literackiego potencjału danego autora. Błędy te to nie tylko dane na temat pochodzenia, ale także podają błędne daty, osoby i fakty.

Żurawska wyjaśnia to następująco: ” legendę o rydwanie Jana III sfabrykowała sama rodzina Kleistów. W kształcie ambony doszukiwano się podobieństwa do autentycznego wozu bojowego, używanego także w pochodach triumfalnych i obrzędach kultowych. Jego trzy ściany i wejście od tyłu zdawały się pasować do kształtu kazalnicy. Ewidentne herby rodowe Sobieskich, godło Polski, mylnie wówczas odczytywane inicjały, panoplia tureckie, nie mogły budzić niczyjej wątpliwości w wiązaniu ich z popularną i cieszącą się ogromnym zainteresowaniem postacią króla Jana III, zwycięskiego obrońcy Europy przed niewolą turecką. Historycyzm XIX wieku wzmógł jeszcze i podbudował sławę licznymi publikacjami. Być może pomogła również antagonistyczna polityka Prus wobec Austrii, chęć uwypuklenia tego, co w czasach Sobieskiego chciano zlekceważyć i umniejszyć”.

Z listów króla do żony, słanych z obozu, wyziera szczere rozgoryczenie. Cesarz państwa austriackiego, Leopold V, zachowywał się co najmniej dziwnie. Nie było uroczystego wjazdu do Wiednia, nie było zwyczajowego triumfu ani podziękowań. Król wracał do kraju gnębiony po drodze przez wojska Tokolego, spragniony pociechy i ukojenia na łonie rodziny. Nie mógł lud wiedeński ofiarować Sobieskiemu karety, ponieważ wszelkie objawy wdzięczności były tłumione przez oficerów i urzędników austriackich.

Sumy podawane przez różnych autorów 3000, 4000 czy też 5000 dukatów zebranych przez mieszkańców Wiednia na rzecz tego wozu nie są udokumentowane i mało prawdopodobne. Innym faktem do wyjaśnienia pozostaje napis na ambonie: „Currus Triumphalis Joannis Sobiesky Regis Polonorum”. Napis ten jest mało wiarygodny ze względu na brak jednolitych danych w opracowaniach na temat jego umiejscowienia na ambonie.
Istnieje jednak hipoteza, że umiejscowiono go w XIX wieku dla coraz to liczniejszych turystów, których wizyty w skromnym kościółku mogły przynosić całkiem pokaźny zysk. Ambona, jako pamiątka po królu Janie III, stała się przedmiotem kultu, szczególnie dla Polaków z sąsiednich terenów. Kleistowie byli zapewne usatysfakcjonowani tym faktem. Przy okazji takiego zainteresowania podkreślano zasługi jednego ze znaczniejszych przodków familii, którego tytuły uwidacznia czołowa tablica ambony.

PrintFriendly and PDF
malarstwo-baner
koncert-kasprzyk-baner
juchowo - dzien otwarty
odpady-wielko
<< >>

500plus

ikonkaSIPparseta





Imieniny obchodzą:
Viktoryn, Helmut

Kalendarz aktualności

Marzec 2017
P W Ś C P S N
« lut    
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031  

Pogoda

Borne Sulinowo
29 marca 2017, 07:29
Częściowo słonecznie
Częściowo słonecznie
1°C
odczuwalna: -1°C
aktualne ciśnienie: 1010 mb
wilgotność: 100%
prędkość wiatru: 2 m/s S
Wiatr w porywach: 3 m/s
wschód słońca: 06:33
zachód słońca: 19:24
 

AED

Rozkłady jazdy

Archiwum