30-lecie samorządu terytorialnego w Polsce

30-lecie samorządu terytorialnego w Polsce

W dniu 27 maja 1990 roku, równo 30 lat temu, odbyły się w Polsce pierwsze po II wojnie światowej w pełni wolne wybory – nie parlamentarne, nie prezydenckie, ale samorządowe.
W miastach, miasteczkach i wsiach – po raz pierwszy od kilkudziesięciu lat decydowano o przyszłości naszego kraju w sposób demokratyczny.

Reforma samorządowa z 1990 r. uważana jest za jeden z filarów III RP. Senat przyjął pakiet ustaw samorządowych w styczniu 1990 roku, a Sejm kontraktowy uchwalił w marcu tego samego roku. Na ich podstawie wprowadzono w ponad dwóch tysiącach gmin prawdziwy samorząd zastępując funkcjonujące w PRL tzw. rady narodowe. Gmina uzyskała osobowość prawną, własny budżet i mienie komunalne.

Według współtwórcy reformy samorządowej, nieżyjącego już prof. Jerzego Regulskiego, przede wszystkim polegała ona na przełamaniu pięciu monopoli totalitarnego państwa.

Pierwszy – polityczny, został przełamany dzięki wolnym wyborom.

Drugi to monopol władzy – PRL była państwem jednolitej władzy państwowej, ze ściśle ustaloną hierarchią, w ramach której władze gminne podlegały władzom wojewódzkim, a te państwowym.

Trzeci, to monopol własności – przed 1990 rokiem terenowe organy administracji państwowej nie miały osobowości prawnej i tylko administrowały majątkiem państwowym. „Tymczasem dzięki naszej reformie gminy otrzymały nieruchomości, więc była to pierwsza wielka quasi-prywatyzacja” – mówił Regulski, wspominając reformę.

Przełamanie czwartego monopolu polegało na usamodzielnieniu finansowym gmin – do tej pory działały w ramach budżetu państwa.

Piąty naruszony monopol, to przekazanie samorządom pracowników, dotąd zatrudnionych w administracji państwowej.

Druga część reformy z 1999 r. wprowadziła dwa dodatkowe szczeble samorządu – powiaty i województwa. Tych ostatnich miało być od tego momentu nie 49, ale odpowiednio mniej – według pierwotnych planów rządu 12, w końcu stanęło na 16.

Dopełnieniem reformy samorządowej było wprowadzenie bezpośrednich wyborów wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, co bardzo spersonalizowało wybory samorządowe, ale też uczyniło je bardziej atrakcyjnymi dla wyborców. Pierwsze takie bezpośrednie wybory odbyły się w 2002 r.

Print Friendly, PDF & Email